[index]

gaÚlique Úcossais - gÓidhlig


Gairm choitcheann air coirichean a' chinne-daonna

Roi-radh

Do bhrýgh 's gu bheil e air aideachadh gu bheil dualchas nÓdarra agus c˛irichean neo-sgaraichte uile bhuill a' chinne-daonna na stŔidh airson saorsa, ceartas agus sýth an t-saoghail,
Do bhrýgh 's gun do dh' adhbharaich a bhith a' cur c˛irichean dhaoine ann an suarachas gnýomhan borba a shÓraich cogaisean, a bhith air an cleachdadh, agus gum bheil an latha air teachd anns am bi saor-labhartas, saor chreideamh agus saorsa bho eagal agus dýth air a ghairm mar Órd-mhiann an t-sluaigh choitcheann,
Do bhrýgh 's gu bheil e uile do-sheachanta feumail - mas e nach bi an duine air a cho-Ŕigneachadh mu dheireadh gu ceannairc a dhŔanamh an aghaidh ain-tighearnas agus f˛irneart gum bi c˛irichean an duine air an dýon tro riaghladh an lagha,
Do bhrýgh 's gu bheil e do-sheachanta feumail cleamhnasan cÓirdeil a stŔidheachadh eadar d¨thchannan,
Do bhrýgh 's gun do chuir sluagh nan D¨thchannan Aonaichte an creideamh as ¨r ann an c˛irichean fhear is mhnathan agus mar an ceudna gun do chuir iad romhpa adhartas s˛isealta agus ýrean beatha nas fhŔarr ann am barrachd saorsa a dhaingneachadh,
Do bhrýgh 's gun do gheall gach Ball StÓite, ann an co-luib ris na D¨thchannan Aonaichte, gum brosnaicheadh iad uile-spŔis agus aire do ch˛irichean agus saorsa an t-sluaigh,
Do bhrýgh 's gu bheil tuigse choitcheann a thaobh c˛irichean agus saorsaidhean uile gu lŔir do-sheachanta airson an gealladh seo a thoirt gu buil,
Mar sin, a nis,
Tha A' CHOMHDHAIL CHOITCHEANN
a' cur an cŔill
NA GAIRM CHOITCHEANN AIR COIRICHEAN A' CHINNE-DAONNA seo na bhun-tomhais do gach sluagh is d¨thaich a chum na crýche gun dŔan gach neach is gach d¨thaich (a' cumail na Gairm seo nan sealladh) strý gu bhith a' brosnachadh nan c˛irichean agus nan saorsaidhean sin tro theagasg is tro fhoghlam agus tro cheuman adhartach - nÓiseanta agus eadar-nÓiseanta - a' daingneachadh an cleachdaidhean am measg nan d¨thaich dem bheil iad fhein nam buill agus cuideachd anns na týrean a tha fon ughdarras.


Bonn 1.
Tha gach uile dhuine air a bhreth saor agus co-ionnan ann an urram 's ann an c˛irichean. Tha iad air am breth le reusan is le cogais agus mar sin bu ch˛ir dhaibh a bhith be˛ nam measg fhein ann an spiorad brÓthaireil.


Bonn 2.
Tha gach neach fa leth airidh air gach c˛ir is saorsa a tha sgrýobhte anns A' Ghairm seo a dh' aindeoin gnŔ sam bith, mar tha cinneadh, dath craicinn, gnŔ-cinneil, cÓnan, creideamh, beachdan poiliticeach, t¨sachd nÓiseanta neo s˛isealta, sealbhachd, gin neo inbhe air bith eile.
A thuilleadh, chan fhaod deifir a bhith air a dhŔanamh air
Bonn inbhe phoiliticeach, uachdaranail neo eadar-nÓiseanta a tha ceangailte ri d¨thaich dom buin neach co-dhi¨ tha an d¨thaich sin neo-eiseimeileach, fo urras, fon rýaghladh neo fo bhacadh d¨thcha eile.


Bonn 3.
Tha c˛ir aig gach neach air beatha, saorsa agus tearainteachd.


Bonn 4.
Cha bhi neach air a chumail fo thrÓilleachd neo fo dhaorsa. Bithidh trÓilleachd agus trÓill-mhalairt air a thoirmeasg na uile chruth.


Bonn 5.
Cha bhi neach air a smachdachadh gu pian neo gu dŔiligidhean an-iochdmhor, mi-dhaonna neo truaillidh.


Bonn 6.
Tha c˛ir aig gach neach a bhith air a choimhead mar bhall den chinne-daonna ann an sealladh an lagha.


Bonn 7.
Tha na h-uile co-ionnan fa chomhair, agus mar sin airidh air dýonachd an lagha. Tha gach neach airidh air an aon dýon ann an aghaidh eadar-dhealachaidh sam bith a bhriseas a' Ghairm seo agus an aghaidh brosnachaidh sam bith a chuirear air chois airson eadar-dhealachadh a dhŔanamh.


Bonn 8.
Tha c˛ir aig gach neach air furtachd Ŕifeachdach bho na c¨irtean nÓiseanta airson gnýomhan a tha briseadh nan c˛irichean dleasdanach a tha air an toirt seachad tron lagh.


Bonn 9.
Cha bhi neach air a chur an sÓs neo ann an grŔim neo air fh˛garrachadh gu mi-laghail.


Bonn 10.
Tha c˛ir aig gach neach gum faigh e Ŕisdeachd phoblach ann an lÓn-cheartas bho ch¨irtean neo-eiseimeileach agus neo-leththromach nuair a tha a ch˛irichean air an ceasnachadh agus nuair a tha gnýomhan eucorach air a chur Ós a leth.


Bonn 11.
1. Tha c˛ir aig gach neach aig a bheil eucoir dhioghaltach air a chur as a leth a bhith air a mheas neo-ciontach gus an teid a chionta a dhearbhadh a-rŔir an lagha aig deuchainn phoblach far am bheil gach barrantas a tha feumail saor dha airson a dhýonachd.
2. Chan fhaod neach a bhith air a mheas ciontach mar thoradh air gnýomh neo dearmad nach robh na chionta dhioghaltach fo laghan nÓiseanta neo eadar-nÓiseanta aig an Óm san deach an gnýomhachadh. Ni mo na sin chan fhaodar cÓin nas truime a chur air neach na bha freagarrach aig an Óm san deachaidh an eucoir a dhŔanamh.


Bonn 12.
Chan fhaodar neach sam bith a cheannsachadh le bhith a' buintinn ri phearsantachd, ri theaghlach, ri dhachaidh neo tro sgrýobhadh agus ni m˛ a dh' fhaodar buintinn ri onair neo ri chli¨. Tha uile ch˛ir aig gach neach air dýon bhon lagh an aghaidh ionnsaighean den t-se˛rsa sin.


Bonn 13.
1. Tha c˛ir aig gach neach air saorsa gluasaid agus saorsa c˛mhnaidh an taobh a-staigh crýoch gach stÓit.
2. Tha c˛ir aig gach neach cead a bhith aige d¨thaich sam bith, eadhon a dh¨thaich fhein, fhÓgail agus cuideachd cead gu tilleadh gu a dh¨thaich fhein.


Bonn 14.
1. Tha c˛ir aig a h-uile neach dýdean bho gheur-leanmhain a shireadh agus sýtheachd fhaotainn ann an d¨thchannan eile.
2. Chan fhaodar a' ch˛ir seo a chleachdadh a thaobh thagraidhean nach eil poiliticeach neo a thaobh ghnýomhan a tha an aghaidh thograidhean agus phrionnsabalan nan d¨thchannan Aonaichte.


Bonn 15.
1. Tha c˛ir aig gach neach a bhith air ainmeachadh gu nÓiseanta.
2. Chan fhaodar a dh¨thchas nÓiseanta, neo a ch˛ir air a dh¨thchas nÓiseanta atharrachadh, Óicheadh air neach air bith.


Bonn 16.
1. Tha e na ch˛ir aig gach fireannach is boireannach, a dh' aindeoin cinnidh is a tha air teachd gu aois, p˛sadh agus teaghlach a stŔidheachadh. Tha iad dligheach air c˛irichean co-ionnan nam p˛sadh rŔ ¨ine am p˛saidh agus ann an sgaoileadh a' ph˛saidh.
2. Chan fhaodar p˛sadh a bhith air a chompÓirteachadh ach a mhÓin le saor-thoil gach cŔile.
3. 'S e an teaghlach aonad nÓdarra agus bunaiteach gach sluaigh agus mar sin airidh air a bhith air a dhýon leis an t-sluagh agus an StÓit.


Bonn 17.
1. Tha e na ch˛ir aig gach neach sealbhachd a bhith aige fhein a thuilleadh air sealbhachd ann an co-chomunn dhaoine eile.
2. Chan fhaodar a shealbhachd a thoirt bho neach gu mi-riaghailteach.


Bonn 18.
Tha e na ch˛ir aig gach neach saorsa smuain, saorsa cogais agus saorsa creidimh a bhith aige; tha a' ch˛ir seo a' gabhail a-steach saorsa airson a chreidimh 's a chreud atharrachadh, na aonar neo ann an c˛mhlan dhaoine eile ann am follais neo gu dýomhair agus am foillseachadh tre theagasg, tre aoradh agus tre bhith gan cleachdadh.


Bonn 19.
Tha c˛ir aig gach neach air saorsa beachd agus labhairt; tha a' ch˛ir seo a' gabhail a-steach a bhith ag altruim bheachdan gun bhacadh sam bith agus a bhith a' sireadh agus a' toirt seachad e˛lais tro mheadhan sam bith a dh' aindeoin cnapan-starraidh a dh' fhaodadh a bhith anns an rathad.


Bonn 20.
1. Tha c˛ir aig na h-uile saorsa a bhith aca airson co-chruinneachadh agus co-chomunn.
2. Chan fhaodar neach a cho-Ŕigneachadh gu bhith na bhall de cho-chomunn sam bith.


Bonn 21.
1. 'S e c˛ir neach sam bith co-phÓirt a ghabhail ann an riaghaltas a dh¨thcha gu pearsanta neo tro thaghadh riochdairean.
2. Tha c˛ir aig na h-uile slighe fhosgailte a bhith aca airson seirbhis phoblach a dhŔanamh dhan d¨thaich.
3. Bithidh toil an t-sluaigh na bhunait airson barantas riaghlaidh agus bithidh seo air a dhŔanamh follaiseach ann a bhith a' cumail thaghaidhean tro bh˛tadh coitcheann a bhitheas air a chumail ann an dýomhaireachd aig amannan Óiridh neo tro dh˛ighean saor-thaghach eile.


Bonn 22.
Tha c˛ir aig gach neach, mar bhall den phoball air tearainteachd s˛isealta agus tha e airidh, tro oidhirpean nÓiseanta agus co-oidhirpean eadar-nÓiseanta a-rŔir eagrachadh is seilbh gach StÓit, air gach c˛ir eaconomaigeach, sh˛isealta agus chultarail a tha do-sheachanta feumail a chum urram agus saor-leasachadh a phearsantachd.


Bonn 23.
1. 'S e c˛ir gach neach a bhith ri obair, ri saorsa airson obair a thaghadh, ri c¨mhnantan obrach a tha ceart agus fÓbharach agus ri dýon an aghaidh a bhith gun obair.
2. Tha c˛ir aig gach neach, gun leth-bhreth sam bith, air pÓigheadh co-ionnan airson obrach cho-ionnan.
3. Tha c˛ir aig gach neach a tha anns an obair air tuarasdal freagarrach a bheireadh dha fhein 's dha theaghlach bi-be˛ a bhiodh a-rŔir luach agus inbhe an duine eadhon ged a dh' fheumte leasachadh a dhŔanamh tro mheadhanan eile airson dýon s˛isealta a bhith aige.
4. Tha c˛ir aig gach neach air cŔaird-chomainn a dhealbh agus e fhein a cheangal riutha airson dýon a ch˛irichean.


Bonn 24.
Tha c˛ir aig gach neach air fois agus saor-thýde c˛mhla ri cunbhalachadh reusanta air uairean obrach maille ri lÓithean saora le pÓigheadh bho Óm gu Óm.


Bonn 25.
1. Tha c˛ir aig na h-uile air Óite c˛mhnaidh a tha iomchaidh airson an slÓinte fhein is slÓinte an teaghlaich - sin a' gabhail na ghlacan biadh, aodach, taigheadas, lŔigh-aire agus seirbhisean s˛isealta - agus a thuilleadh air sin tha c˛ir aca air dýon ann an aghaidh call-obrach, tinneas, eu-cothrom, banntrachd, seann aois agus gainne be˛-shlaint ann an suidhichean a tha thar an comais.
2. Tha mÓthaireachd agus leanabachd airidh air aire agus cuideachadh air leth. Tha gach leanabh, dýolain neo a chaochladh, airidh air an dýon sh˛isealta cheudna.


Bonn 26.
1. Tha foghlam na ch˛ir do gach neach. Bithidh foghlam an asgaidh, co-dhi¨ aig na h-ýrean bunaiteil. Bithidh foghlam bunasach sparraichte air gach neach. Bithidh foghlam teicneachail, proifeiseanta agus Órd fhoghlam air


Bonn airidheachd, co-ionnan fosgailte do na h-uile neach.
2. Bithidh foghlam ag amas air lÓn-leasachadh pearsa an duine agus a chum neartachaidh tlachd ann an c˛irichean agus saorsan daonna. Bithidh foghlam a' brosnachadh tuigseachd, foighidinn agus cÓirdeas am measg dh¨thchannan, am measg bhuidhnean cinneadail is crÓbhach, c˛mhla ri a bhith a' cur air adhart oidhirpean nan D¨thchannan Aonaichte a thaobh cumail na sýthe.
3. Tha c˛ir o th¨s aig pÓrantan roghainn a dhŔanamh den t-se˛rsa foghlaim a tha freagarrach don cloinn.


Bonn 27.
1. 'S e c˛ir nan uile compÓirt a bhith aca ann am beatha chultarail an coimhearsnachd fhein, a bhith s˛lasach anns na h-ealain is roinn a bhith aca anns gach maitheas a shruthas bho gach adhartas saidheansail.
2. Tha gach neach c˛ireach air dýon a bhith air na sochairean moralta agus saoghalta a tha a' sruthadh bho obair saidheansail, litreachail neo dealbhach ris am bheil e fhein.


Bonn 28.
Tha c˛ir aig gach neach air ˛rdugh s˛isealta agus eadar-nÓiseanta anns am bi c˛irichean agus saorsaidhean a' Ghairm seo air an toirt gu buil.


Bonn 29.
1. Tha dleasdanasan an crochadh air gach neach don choimhearsnachd sin a-mhÓin anns am bheil e comasach dha a mhiannan pearsanta a choilionadh.
2. Ann an cleachdadh a ch˛irichean is a shaorsaidhean bithidh gach neach umhail do gach crých a chuireas an lagh air chois airson a bhith a' dŔanamh cinnteach gum bi c˛irichean agus saorsaidhean dhaoine eile air an coimhead agus bithidh e leagte ri na riatanais a tha moraltachd, rian pobaill agus maitheas coitcheann a' tagradh ann am poball deamocraiteach sam bith.
3. Chan fhaodar na c˛irichean agus na saorsaidhean sin a bhith air an cleachdadh air dh˛igh sam bith ma tha iad a' ruith calg-dhýreach an aghaidh thograidhean agus phrionnsabalan nan D¨thchannan Aonaichte.


Bonn 30.
Chan fhaod ni anns a' Ghairm seo a bhith air a thuigsinn mar gum biodh e a' toirt cothroim do StÓit, do ch˛mhlan neo do dhuine, c˛ir air pÓirt a ghabhail ann an gnýomh sam bith a chur an cŔill, a tha a' cuimseachadh air a bhith a' cur Ó bith aon de na c˛irichean neo na saorsaidhean a tha sgrýobhte sýos anns a' Ghairm seo.
[index]